ALKOHOLIZM KOBIET
Alkoholiczkami zostają kobiety długo znoszące przemoc psychiczną czy przemoc fizyczną, które w pewnym momencie już nie mogą wytrzymać swego bólu, strachu, poczucia przegranej. Zostają nimi kobiety porzucone, zdradzone, osamotnione, jeżeli jedynym żródłem sensu ich bycia był mężczyzna. W alkoholizm wpadają te, które nie umieją pogodził się z jakąś głęboką stratą - gdy umrze dziecko lub przyjdzie na świat dziecko kalekie i nikt matki w jej trudach nie wspiera, gdy ją samą dotknie jakiś nieodwracalny uszczerbek na zdro• wiu. Bywa również, że w alkoholizm wpada kobieta, która zaczyna pić razem z mężem po to tylko, by go za• trzymał w domu, przy sobie, bo wie, że jeżeli nie będzie z nim piła, to on sobie pójdzie do innych. Alkohol jest początkowo bardzo dobrym lekarstwem na wszelkie cierpienia. Z czasem jednak zaczyna przysparzać więcej cierpień niż ulgi. Najbardziej falszywą opinią na temat alkoholu jest ta jakoby "pomagał" w życiu. Tymczasem ani na początku, ani tym bardziej potem, alkohol żadnych życiowych problemów naprawdę nie rozwiązuje. Może najwyżej usunąć je ze świadomości, pomóc zminimalizować, zignorować lub oddalić w bliżej nie określoną przyszłość. Komu brakuje pieniędzy, a zacznie się upijać, temu pieniędzy przecież nie przybędzie, tylko najczęściej ubędzie. Kto odczuwa brak milości, a zacznie pić, na pewno nie sprawi, że ktoś go całym sercem i duszą pokocha. Kto nie ma pracy, nie znajdzie jej, jak zacznie się upijać. Kto cierpi z powodu nieudanych dzieci, nie pomoże im się zmienić, jezeli zacznie je wychowywać po pijanemu. Kto ma jakąś nieuleczalną lub nawet uleczalną chorobę, z którą trudno żyć, nie przyspieszy odzyskiwania zdrowia, wlewając w siebie alkohol.
Na trudną dolę lub nawet na powszednie frustracje wszyscy ludzie reagują niegodzeniem się. Przybiera ono jednak różne postaci. Mężczyż mają większą łatwość w wybuchaniu gniewem, kobietom zaś łatwiej przycho• dzi jego tłumienie. Za to z zapamiętaniem, by nie powiedzieć: z lubością zmieniają swą złość w użalanie się nad sobą. Zamiast obracać złośc przeciwko sprawcom przykro- ści, skierowują ją przeciw sobie. Schwoon i Saake wyróżnili pięć typów alkoholizmu kobiecego:
- młode kobiety o dużym, uwarunkowanym raczej środowiskowo spożyciu alkoholu, któremu towarzyszą poważne problemy zdrowotne
- kobiety pijące w celu zapobieżenia stresowi, u których nie stwierdza się poważniejszych skutków zdrowotnych
- kobiety pijące przewlekle alkohol, glównie z powodu osamotnienia, przeżywające nasilone objawy zespołu abstynencyjnego i mające za sobą wiele nieudanych prób leczenia
- kobiety pijące w ilościach średnio wysokich z obecnymi somatycznymi powikłaniami uzależnienia
- kobiety pijące głównie z przyczyn środowiskowych, bez poważniejszych powikłań zdrowotnych.
Różnice w reagowaniu na alkohol oraz nieco inny niż u mężczyzn przebieg procesu uzależniania się można więc wiązać zarówno z czynnikami biologicznymi, psychologicznymi, jak i socjokulturowymi.
Czynniki biologiczne
Ze względu na odmienność biochemiczną spożycie tej samej ilości alkoholu przez mężczyznę i kobietę powoduje u kobiety większą koncentrację alkoholu we krwi, a tym samym wyraźniejsze objawy zatrucia. Związane jest to głównie z proporcjonalnie większą ilością tłuszczu oraz mniejszą ogólną ilością wody w organizmie kobiety. Różnica w stężeniu alkoholu we krwi mężczyzn i kobiet, pomimo spożycia tej samej ilości alkoholu, wynika więc z różnej zawartości płynów w stosunku do masy całego ciała (u kobiet płyny stanowią okolo 60%, a u mężczyzn - około 70%). Obraz ten zmienia się w okresie okołomiesiączkowym, kiedy to organizm kobiety zatrzymuje nieco więcej wody. Metabolizowanie alkoholu w okresie przedmiesiączkowym jest wolniejsze, co skutkuje jego dłuższym działaniem. Podobnie wolniejszy jest metabolizm u kobiet używających doustnych środków antykoncepcyjnych. Na zwolnienie metabolizmu alkoholu może wpływać podwyższony poziom estrogenów. Metabolizm alkoholu jest zatem różny w poszczególnych okresach cyklu miesięcznego kobiety. Od strony biologicznej kobieta jest więc bardziej niż mężczyzna narażona na wszelkie negatywne konsekwencje spożywania alkoholu:
- Szkody zdrowotne (uszkodzenia organów i narządów) występują u kobiet średnio po 14 latach intensywnego picia alkoholu, podczas gdy u mężczyzn po około 20 latach.
- Objawy marskości wątroby u kobiet pojawiają się już po 5 latach intensywnego picia, podczas gdy u mężczyzn okres ten wynosi 10-20 lat, umierają one z powodu marskości w młodszym wieku niż mężczyźni.
- Pełny obraz zespołu uzależnienia od alkoholu rozwija się u kobiet w znacznie krótszym czasie niż u mężczyzn.
- Stwierdzono związek między piciem alkoholu a występowaniem raka sutka u kobiet.
Można więc powiedzieć, że szczególną rolę w rozwoju uzależnienia u kobiet odgrywają prawdopodobnie:
- mniejsza zawartość wody w organizmie,
- na ogół niższa aktywność dehydrogenazy alkoholowej (gastric ADH) w śluzówce żołądka (co skutkuje przedostawaniem się do krwi większej ilości alkoholu i powoduje wyższe niż u mężczyzn ookoło 30-40% jego stężenie we krwi),
- wpływ hormonów produkowanych przez gonady podczas miesiączki na metabolizm alkoholu (uwrażliwienie na fizjologiczne konsekwencje spożywania alkoholu, a w tym zwiększanie przez estrogeny toksyczności głównego metabolitu alkoholu - aldchydu octowego),
- większa toksyczność alkoholu u kobiet przyjmujących leki antykoncepcyjne lub inne preparaty estrogenowe.
Czynniki psychologiczne
Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić, że kobiety w porównaniu z mężczyznami:
- częściej piją w związku z problemami emocjonalnymi i w ramach kompensacji problemów (mężczyźni - z przyczyn socjalnych),
- częściej cierpią z powodu objawów nerwicowych oraz zaburzeń snu,
- częściej przeżywają poczucie winy, depresję lub stany lękowe,
- częściej piją w związku z sytuacją domową (mężczyźni - z pracą),
- częściej zaczynają pić po traumatyzujących wydarzeniach lub w stresie,
- mogą pić ze względu na wahania nastroju związane ściśle z cyklem miesiączkowym (dolegliwości związane z t.zw. zespołem napięcia przedmiesiączkowego dotyczą około 3•8% kobiet w wieku rozrodczym),
- piją z powodu samotności (np. gospodynie domowe),
- piją w związku z objawami tzw. zespołu opuszczonego gniazda (zagubienie
i samotność spowodowane spadkiem liczby obowiązków po opuszczeniu domu przez dorosłe dzieci),
- częściej nadużywają alkoholu,jeżeli w dzieciństwie były molestowane lub wykorzystywane seksualnie,
- są obciążone większym ryzykiem nadużywania alkoholu,jeźeli występują u nich problemy (lub zaburzenia) seksualne.
U kobiet negatywne emocje odgrywają znacznie większą rolę w rozwoju uzależnienia od alkoholu niż u mężczyzn. Z badań wynika również, że problemy alkoholowe ma ponad połowu lesbijek, podczas gdy wśród kobiet heteroseksualnych odsetek ten jest 5•7 razy mniejszy.
Czynniki socjokulturowe
Istotny wpływ na szybszy rozwój uzależnienia u kobiet oraz na zwracanie silil po pomoc mają czynniki socjokulturowe, bowiem w wielu społeczeństwach kobieta:
- jest osobą odpowiedzialną za dom i wychowanie dziecka, a więc za jakość życia rodzinnego,
- staje przed innymi niż mężczyzna wymaganiami moralnymi i etycznymi oraz inne są względem niej oczekiwania,
- nie jest akceptowana jako osoba pijąca, co determinuje staranne ukrywanie picia, późniejsze uświadomienie sobie problemu oraz odwlekanie decyzji dotyczącej zwrócenia się po pomoc,
- szybciej niż mężczyzna wypada z ról społecznych (bardziej widoczne są zaniedbania spowodowane piciem),
- zdarza się że pije w związku z zachowaniami partnera (niejednokrotnie jest to picie z partnerem spowodowane uległością, chęcią niedopuszczenia, żeby się upił itp.),
- szybciej niż mężczyzna jest odrzucana przez otoczenie i szybciej się stacza.
Mówi się, że na dziesięciu żonatych mężczyzn leczących się z powodu alkoholizmu małżeństwo jednego z nich kończy się rozwodem, a na dziesięć leczących się zamężnych kobiet małżeństwo nie ulega rozpadowi w jednym tylko przypadku.
Stwierdzono również, że kobiety:
- zaczynają pić później niż mężczyźni (nierzadko po 40. roku życia),
- częściej piją samotnie i ukrywają swoje uzależnienie,
- szybciej niż mężczyźni osiągają kolejne stadia uzależnienia,
- częściej są rozwiedzione,
- mężowie kobiet alkoholiczek mają częściej problemy alkoholowe w porównaniu z populacją ogólną, a także mężowie alkoholiczek mają częściej probIerny alkoholowe niż żony mężczyzn alkoholików.
Odrębnym problemem jest picie alkoholu przez kobiety po 60. roku życia. Z przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych badań wynika, że około 25% kobiet uzależnionych to właśnie kobiety, które uzależniły się po 60. roku życia. Najczęściej bezpośrednią przyczyną sirrgania po alkohol w tym wieku są strata partnera (zgon lub porzzucenie przez wieloletniego partnera), przejście na emeryturę i często związane z tym pogorszenie statusu materialnego oraz problemy zdrowotne i związana z nimi mniejsza sprawność fizyczna.
Co utrudnia kobietom leczenie?
Najpoważniejszymi przeszkodami w leczeniu uzależnionych kobiet są:
- błędne zdiagnozowanie (jako depresja, nerwica itp.),
- obecność, u niektórych z nich, objawów zespołu stresu pourazowego będącego następstwem doświadczanej zarówno w dzieciństwie, jak i w życiu dorosłym przemocy seksualnej i fizycznej,
- poczucie wstydu i winy (przyznanie się do alkoholizmu może być traktowane jako świadectwo niepowodzenia w roli matki czy żony),
- obawa przed wykryciem zaniedbywania czy nadużywania swoich dzieci,
- obawa przed utratą (odsunięciem,odebraniem) dzieci,
- sprzeciw rodziny (wstyd przed otoczeniem),
- trudności w zapewnieniu opieki nad dzieckiem (nie mogą ich opuścić, ponieważ wśród bliskich nie ma osoby, która mogłaby zająć się dziećmi na czas leczenia),
- mężowie, przyjaciele lub kochankowie nie pozwalają "swoim kobietom" na udział w terapii, szczególnie gdy terapeutami są mężczyźni,
- pomijanie spraw istotnych dla kobiet; ponieważ większość uczestników grupy terapeutycznej stanowią najczęściej mężczyźni,
- brak specyficznych dla kobiet programów terapeutycznych, co np. z powodu wstydu uniemożliwia niektórym kobietom rozmowy na tematy związane z seksem (nieuporządkowane życie seksualne czy udział w orgiach seksualnych).
Ponadto kobiety:
- preferują terapię indywidualną i do tego w warunkach bardziej kameralnych, aby uniknąć społecznego piętna "alkoholiczki",
- mogą unikać ośrodków, w których pracują terapeutki lub w których działają grupy dla kobiet, ponieważ wolą mieć do czynienia z mężczyznami, których uważają za łatwiejszych do manipulowania,
- unikają ośrodków prowadzonych przez mężczyzn, ponieważ w przeszłości padały ich ofiarą (były bite, gwałcone itp.),
- są mniej skłonne niż mężczyźni do dzielenia się z innymi informacją o doświadczanych problemach.
Bardzo trudne w procesie leczenia kobiety może być przekazanie jej umiejętności koniecznych do zerwania związku z mężczyzną, który stosuje przemoc lub/ i wykorzystuje ją.
W oparciu o E.Woydyłło, Sekrety kobiet, Wyd. Literackie
B.T.Woronowicz,Uzależnienia, Wyd.Media Rodzina&Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA