Serafin Olczak
Uzależnienie od Internetu
Co prawda w tej chwili nie uznaje się jeszcze uzależnienia od Internetu za chorobę, ale wg najnowszych danych (Onet.pl) Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne planuje umieszczenie takiego rozpoznania na liście chorób już w 2013 roku. Nie ma jasnych kryteriów diagnostycznych, charakterystycznych tylko i wyłącznie dla tej grupy problemów. W praktyce korzysta się z kryteriów diagnostycznych uzależnienia od substancji psychoaktywnych.
Do objawów uzależnienia od Internetu zalicza się:
- Doświadczenie intensywnego pragnienia włączenia komputera i wejścia do Internetu, które można określić jako .. głód Internetu". Inter-' net staje się lekiem na samotność, smutek, niepokój, pustkę, zawiedzione uczucia, poczucie małej wartości itp.
- Przeżywanie dyskomfortu fizycznego, jeśli kontakt z komputerem jest niemożliwy. Narasta niepokój, nastrój zmienny ze skłonnością do irytacji lub depresyjny, mogą się pojawiać zachowania agresywne, problemy z koncentracją uwagi, bóle głowy, zaburzenia snu. W sytuacjach niezwiązanych z komputerem mogą się pojawiać takie Zachowania, jak np. bębnienie palcami imitujące korzystanie z klawiatury.
- Problemy z kontrolowaniem czasu korzystania z Internetu - problemy z unikaniem rozpoczęcia, kończenia czy z utrzymaniem wcześniej wyznaczonych granic.
- Koncentracja życia wokół komputera - w przypadku niemożności korzystania z niego mogą pojawiać się natrętne myśli związane z komputerem. Dzień jest planowany pod kątem możliwości surfowania.
- Ograniczany jest czas na alternatywne źródła przyjemności. Z punktu widzenia klinicznego jest to jeden z najbardziej widocznych i dający się najłatwiej uchwycić kryteriów diagnostycznych.
- Coraz większa potrzeba spędzania czasu w sieci dla osiągnięcia satysfakcji.
- Korzystanie z komputera czy sieci mimo wiedzy o szkodliwości tej czynności dla zdrowia (doświadczanie poczucia winy, brak promocji do następnej klasy, zagrożenie rozwodem).
Przyjmuje się, że wystarczą trzy objawy, które wystąpiły w ciągu roku aby móc postawić diagnozę uzależnienia. Poniżej znajduje się prosty test (kwestionariusz dr Young we własnej modyfikacji adaptacji), który może dać odpowiedź, czy używanie przez Ciebie. czy Twoich bliskich Internetu jest problemem.
- Czy zdarza Ci się.,że myślisz o tym, co robiłeś w Internecie przed chwilą lub o tym, co musisz zrobić, jeżeli wejdziesz do niego ponownie i trudno Ci się od tego oderwać?
- Czy czujesz potrzebą korzystania z Internetu coraz dłużej, aby być usatysfakcjonowany?
- Czy podejmowałeś kolejne próby kontrolowania. przerywania lub zaprzestania korzystania z Internetu. bo wcześniej się to nie udawało?
- Czy czujesz się zły, rozczarowany lub smutny, kiedy Ty lub ktoś bliski próbował powstrzymać Cię od korzystania z Internetu?
- Czy zostajesz w Internecie dłużej niż to początkowo planowałeś?
- Czy groziła Ci utrata ważnych związków, problemy w szkole lub w pracy z powodu Twojego korzystania z Internetu?
- Czy kłamałeś komuś z rodziny, terapeucie. aby ukryć prawdziwą ilość czasu spędzanego w Internecie?
- Czy zdarza Ci się traktować Internet jako sposób ucieczki od proble~ mów lub uwolnienia się od przykrych uczuć?
Kto jest najbardziej podatny na uzależnianie się od sieci?
- Dzieci – dlatego, bo cały czas się rozwijają, trudno oddzielić to, co dobre od tego, co złe, emocjonalnie nie są gotowe na określone treści pojawiające się w Internecie.
- Osoby młode - często w kryzysie wieku dorastania, poszukujące odpowiedzi na to, jakim być, sfrustrowane, zagubione w świecie dorosłych, szukające własnych granic i potrzebujące dowartościowania.
- Osoby z problemami emocjonalnymi – wycofane, nieśmiałe.,o niskim poczuciu własnej wartości, izolujące się od ludzi. W świecie wirtualnym mogą czuć się bezpiecznie, ponieważ nikt nie dostrzega ich słabości.
- Osoby traktujące Internet jak swego rodzaju ucieczkę od rzeczywistości - rzeczywistości. która wydaje się szara, monotonna, w której nic ciekawego się nie dzieje. To w Internecie te osoby mogą czuć się blisko z innymi.,rozumiane.
- Osoby traktujące Internet jako sposób na nudę i zabijanie wolnego czasu - może towarzyszyć temu przekonanie, że przecież jak długo siedzę w sieci. to się rozwijam. poznaję nową technologię
- Osoby,które przestały pić alkohol, przyjmować narkotyki lub inne środki zmieniające świadomość,a nie wypracowały sobie jeszcze skutecznych. konstruktywnych sposobów radzenia sobie z napięciem w nie nałogowy sposób i zamieniają substancję na Internet.
- Mężczyźni, którzy w sieci szukają okazji do dominacji nad innymi, kontrolowania czy sprawowania nad innymi władzy.
- Kobiety szukające wsparcia, przyjaźni, romansu.
- Osoby bez stałego zajęcia, bezrobotne, zmuszenie do pozostawania w domu, samotne.
- Osoby spędzające w sieci więcej niż 6 godzin dziennie. Zaburzeniu może towarzyszyć depresja. strach i unikanie kontaktu z innymi oraz problemy ze snem. Typowe jest komunikowanie się z innymi domownikami lub przyjaciółmi bez wstawania znad komputerowej klawiatury i spędzanie wielu godzin na czatach.
Co prawda samo długie przebywanie w Internecie jeszcze o niczym nie Świadczy, ale jeżeli takie zachowania się powtarzają i są połączone z innymi Objawami, to istnieje bardzo duże ryzyko uzależnienia.
Rodzaje zachowań związanych z nadużywaniem Internetu
- obsesyjne granie w gry komputerowe, zwłaszcza dotyczy to gier on-line
- ciągłe porządkowanie informacji na komputerze
- ciągłe rozbudowywanie komputera, aby był szybszy, lepszy, wydajniejszy
- oglądanie, kupowanie, kopiowanie pornografii komputerowej
- relacje internetowe - zawieranie przyjaźni przez IRC, czaty, kawiarenki, internetowe, grupy dyskusyjne
- hazard on-line
- aukcje internetowe
- zakupy w sieci
- ściąganie z Internetu programów, filmów, muzyki
Wszystkie opisane wyżej aktywności mogą stanowić problem. jeżeli
- pochłaniają zbyt dużo czasu
- stanowią jedyny sposób radzenia z problemami lub ucieczkę od nich
- człowiek wykonuje je nadal mimo określonych Szkód, jakie z tych czynności wynikają, np. zadłużenia, problemy w pracy lub w szkole.,kłopoty z prawem (wynikające z łamania praw autorskich nielegalnym kopiowaniem lub handlem nielegalnymi substancjami)
- odbywają się kosztem innych ważnych aktywności. Zainteresowań, ważnych znajomości czy przyjaźni.
Jak rozwija się uzależnienie?
Zanim dojdzie do tego, że człowiek się uzależni od Internetu, przechodzi przez trzy kolejne etapy:
- Zaangażowania - na tym etapie człowiek zwykle przeżywa zaciekawienie, czasem fascynacje możliwościami Internetu "jeżeli czegoś nie wiem. to na pewno w sieci to znajdę". Odkrywa wpływ przebywania w sieci czy przed komputerem na nastrój, w wyniku czego pojawiają się myśli, np. "mam zły dzień, to sobie zagram w grę lub porozmawiam z kimś i nastrój mi się poprawi". Zwykle jednak dość szybko przychodzi refleksja, że może i jest to wspaniałe medium, które jednakże ma swoje ograniczenia. Większość osób pozostaje na tym poziomie używania komputera. Są jednak osoby, dla których Internet staje się źródłem różnych emocji, do których chcą wracać. Ta grupa przechodzi do fazy drugiej.
- Zastępowania - w tym okresie człowiek zaczyna zastępować uczucia tym, co robi w Internecie. Jak czuje się poirytowany, smutny, niezrozumiany. szuka rozwiązań swoich problemów w sieci. Chce w ten sposób poczuć ulgę. W tym okresie następuje coraz większa koncentracja życia wokół komputera. Staje się on coraz bardziej "centrum świata". W miarę, jak taki stan trwa, przestaje mieć znaczenie treść., a zaczyna mieć sam fakt przebywania w sieci. Mogą mieć miejsce takie sytuacje, jak na przykład wielogodzinne, często bezsensowne. przeglądanie stron internetowych, np. ofert aukcji. Dochodzi do rozwoju trzeciej fazy.
- Ucieczki - im bardziej komputer i Internet stają się centrum świata, tym bardziej doświadcza się ich braku. kiedy się wychodzi z wirtualnego świata. Często otoczenie uskarża się na zupełny brak kontaktu z daną osobą, choć ona sama może mieć poczucie bogatego życia społecznego. Pogłębiać się mogą objawy depresyjne, intensyfikować poczucie winy. np. w wyniku zaniedbywania dzieci czy innych obowiązków. W wyniku nacisków otoczenia mogą pojawiać się nieraz bardzo ostre konflikty dotyczące komputera. Rodzina w swojej bezradności stara się odizolować taką osobę od komputera lub komputer od niej. Pojawia się bardzo podobne zjawisko. jak u osób uzależnionych od alkoholu. tzn. ukrywanie faktów związanych z zachowaniami komputerowymi. pomniejszanie czy wręcz zaprzeczanie. W tej fazie często aktywność internetowa spełnia już rolę "protezy" dla poczucia własnej wartości. które tylko przy jej pomocy jest realizowane.
Jak reaguje rodzina, bliscy?
Rodzina często na początku nie jest świadoma istnienia problemu. Zwłaszcza, jeśli problem dotyczy dzieci zamykanie się w pokoju, godziny spędzane przed komputerem tłumaczone są zainteresowaniami, rozwojem. czy też okresem buntu. Z sondażu Centrum Badań Opinii Społecznej (CBOS) wynika, że:
- badani rodzice uważają, że dzieci i młodzież najczęściej wykorzystuje Internet do przygotowywania się do lekcji (79%) i szukania informacji (79%).
- rodzice rzadziej wskazują, że Internet jest wykorzystywany przez ich dzieci do ściągania programów komputerowych (33%) oraz oglądania i ściągania filmów (32%).
Jak próbuje sobie poradzić rodzina?
- W przypadku osób dorosłych początek problemu jest niezauważalny. Najczęściej bliscy przyjmują tłumaczenia sytuacji znikania za ekranem komputera.
- Mogą pojawiać się incydenty nadmiernego używania Internetu i chociaż są sporadyczne. to tworzą napięcia w układzie rodzinnym. Rodzina podejmuje próby interwencji. lecz nie odgrywają one większej roli w zmianie zachować. Rozwija się system wymówek i usprawiedliwień oraz obietnic, które są coraz częściej niedotrzymywane.
- Kiedy nasilają się incydenty nadmiernego używania Internetu i pojawiają się pierwsze konsekwencje. coraz więcej aktywności i energii członków rodziny (rodziców i/lub współmałżonka) koncentruje się wokół komputera. Wzrastają pretensje i napięcie, pogarszają się relacje.
- Podejmowane są próby kontrolowania zachowań przez zabieranie sprzętu komputerowego (klawiatury, myszki, kabli), utrudnianie dostępu do komputera. Może się również pojawiać śledzenie historii przeglądanych stron, operacji na kontach bankowych, czy przeglądanie poczty. Odkryte informacje wzmagają napięcie i powodują zaostrzenie się konfliktów.
- Często w odpowiedzi na bezradność wynikającą z braku zmiany rodzice lub bliscy bądź to nasilają restrykcje, bądź popadają w jeszcze większą bezradność, bądź też zaczynają poszukiwać pomocy z zewnątrz. W rodzinach takich osób może rozwijać nadmierna kontrola i odpowiedzialność. Jednocześnie występuje biegunowe funkcjonowanie od przyzwolenia do restrykcji. Często, w przypadku osób młodych, rodzice róż- nią się między sobą w odniesieniu do norm i granic. W związku z tym. dochodzi do przerzucania odpowiedzialności i winy za zaistniałą sytuację.
Leczenie
- Aby zacząć leczenie najważniejsze jest przyznanie się przed sobą do problemu.
- W przeciwieństwie do uzależnienia od, na Przykład, alkoholu czy narkotyków w przypadku problemów z Internetem nie jest konieczne zachowywanie abstynencji od sieci.
- W leczeniu problemów z siecią chodzi o przywrócenie kontroli nad zachowaniem, które powoduje przykre konsekwencje.
- Istotne jest szukanie innych sposobów na sytuacje, kiedy "ciągnie" do komputera.
- Nauczenie się rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych może skutecznie pomóc poradzić sobie z nawrotem problemów.
- Nauka zdrowego życia emocjonalnego (konstruktywnego rozpoznawania i wyrażania uczuć, radzenia sobie ze stresem),
- Jeżeli problem dotyczy dziecka. potrzebne będzie spotkanie się specjalisty z całą rodziną
Przydatne wskazówki - co możesz zrobić jeśli...
.. .jeszcze nie jesteś uzależniony. ale coś Cię niepokoi.
- Sprawdź. co zajmuje Ci najwięcej czasu i od czego jest Ci się najtrudniej oderwać (przeglądanie stron, granie. Aukcje, rozmowy, fora internetowe, poczta).
- Wprowadź jasne reguły korzystania z tego obszaru. co do czasu (ile jesteś w sieci).
- Wprowadź jasne reguły korzystania z tego obszaru. co do pory dnia (kiedy chcesz z niego korzystać).
- Wprowadź jasne reguły korzystania z tego obszaru. co do okoliczności (w jakich sytuacjach nie będziesz z tego korzystał).
- Obserwuj siebie - swoje myśli.,uczucia związane z Internetem. a zwłaszcza tym. co Ciebie niepokoi (na ile Cię to wiąże i pochłania w porównaniu do innych życiowych spraw). To jest Twój ważny wskaźnik.
- Zgłoś się do specjalisty - wtedy łatwiej będzie wspólnie się nad tym zastanowić.
...jeśli rozpoznajesz uzależnienie:
- No cóż, najprościej jest zgłosić się do specjalisty.
- Jeżeli z różnych przyczyn nie jesteś w stanie tego zrobić, to ... PAMIĘTAJ - znacznie łatwiej poradzić sobie z uzależnieniem z pomocą drugiego człowieka niż w pojedynkę.
- Spróbuj wprowadzić zasadę niekorzystania z tego, od czego jesteś uzależniony przez 24 godziny - jeśli ci się to uda, przedłuż o następne, a potem o kolejne itd. To tylko początek drogi. ale jeśli Ci się uda. potem może być łatwiej.
- Kiedy czujesz chęć skorzystania z Internetu. a szczególnie z tego. co jest dla Ciebie problemem, staraj się odwrócić uwagę, zajmij się czymś innym.
- Staraj się uregulować tryb życia i planować to. co ma się w nim wydarzyć - to pomoże poradzić sobie z chęcią sięgania po Internet jako sposobu na nudę.
- Zmień miejsce. w którym pracowałeś najczęściej na komputerze - nowe będzie się Tobie mniej kojarzyło z poprzednim postępowaniem.
- Ułóż sobie swoją hierarchię ważności i staraj się nią kierować.
PAMIĘTAJ - to nie jest recepta jak wyjść z uzależnienia - to pomoc jak zacząć
...jeśli Twój partner ma problem.
- Najprościej jest zgłosić się do specjalisty, to pomoże poradzić sobie z emocjonalnym uwikłaniem.
- Nie kontroluj, nie sprawdzaj. nie śledź - to uwikła Ciebie. a nie zmieni postępowania partnera.
- Rozmawiaj, rozmawiaj, rozmawiaj.
- W rozmowach staraj trzymać się konkretnych sytuacj,. które się wydarzyły.
- Umawiaj się na konkretne zmiany i konsekwentnie trzymaj się tych umów.
- Zawsze ustal konsekwencje złamania umowy i się ich trzymaj.
PAMIĘTAJ - to problem partnera, nie Twój - nie daj się uwikłać.
...jeśli Twoje dziecko ma problem.
- Zainteresuj się tym, co dziecko robi w Internecie.
- Staraj się o tym rozmawiać.,dopytaj o szczegóły - to może być ważna wiedza na temat jego zainteresowań. problemów. potrzeb. braków.
- Ustal wspólnie regulamin korzystania z Internetu, w którym będą określone zarówno prawa, jak i obowiązki, to co wolno i czego nie wolno dziecku robić, a także konsekwencje za jego niedotrzymanie.
- Ważne, aby dziecko miało poczucie, że może go współtworzyć i aby były również określone prawa i obowiązki rodzica (np. niewłamywania się do poczty mailowej).
- W przypadku łamania reguł staraj się nie robić Awantur, grozić straszyć, lecz rozmawiaj konkretnie o tym. jaka była umowa, oraz jakie były konsekwencje jej niedotrzymania.
- Jeżeli to nie pomoże, to udaj się do specjal isty.
W Polsce nie ma jeszcze zbyt wielu miejsc specjalizujących się w leczeniu uzależnienia od komputera czy Internetu, ale w placówkach leczenia uzależnień pracują specjaliści, którzy mogą służyć cenną pomocą w poradzeniu sobie z tym problemem.
Internet jest chorobliwie atrakcyjny dla tych. którzy mało cieszą się prawdziwym życiem.
ks. Marek Dziewiecki
PAŃSTWOWA AGENCJA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH
parpamedia
WYDAWNICTWO EDUKACYJNE
www.wydawnictwo.parpamedia.pl