uzależnienie od narkotyków, tj. stałe lub okresowe używanie w celach niemedycznych środków odurzających lub substancji psychotropowych albo środków zastępczych, w wyniku czego może powstać lub powstało uzależnienie od nich.
NARKOTYKI:
substancje psychoaktywne (środki odurzające) pochodzenia roślinnego lub syntetycznego, których przyjmowanie prowadzi do uzależnienia (narkomanii); popularna nazwa środków odurzających (psychoaktywnych). W medycynie stosowane są jako środki przeciwbólowe, uspokajające i nasenne; produkcja, handel i stosowanie ich pozostaję pod ścisłym nadzorem.
RODZAJE NARKOTYKÓW
AMFETAMINA
substancja uzależniająca (psychoaktywna), która została zsyntetyzowana z kwasu fenylometyloartylowego. Przyjmowana jest doustnie, do nosa, dożylnie lub palona.
KOKAINA
alkaloid otrzymywany z krasnodrzewu peruwiańskiego dające poczucie euforii i pobudzenie; należy do substancji psychoaktywnych pobudzających, wywołujący głównie zależność psychiczną; otrzymuję się ją z liści krzewów kokainowych (Erythroxylaceae, polska nazwa- krasnodrzew, czerwono krzew).
POCHODNE KONOPI ( marihuana i haszysz)
HASZYSZ
substancja psychoaktywna (uzależniająca); mieszanina żywicy szczytów kwiatów i pędów konopi indyjskiej która może powodować wystąpienia halucynacji.
MARIHUANA
„trawka”, „maryśka” - substancja psychoaktywna; mieszanina suszonych liści i kwiatostanów konopi indyjskich przeznaczona do palenia lub sporządzania naparów.
OPIATY (opium, morfina, heroina)
HEROINA
substancja psychoaktywna (uzależniająca), pochodna morfina. Wśród polskich narkomanów najbardziej rozpowszechnionymi opiatami są tzw. Kompot (polska heroina), makiwara, „zielone” (substancja uzyskiwana z mleczka makowego w okresie letnim, która po odpowiedniej przeróbce jest przyjmowana dożylnie). Uzależnienie może rozwinąć się już po pierwszym lub drugim wstrzyknięciu, zagrożeniem jest choroba AIDS.
MORFINA
stosowana w medycynie jako bardzo silny narkotyczny środek przeciwbólowy (pochodny opium) łatwo prowadzący do uzależnienia.
OPIUM
substancja psychoaktywna, uzależniająca, zawarta w maku ogrodowym; w języku greckim słowo opion oznacza sok roślinny.
SUBSTANCJE WZIEWNE (inhalanty)
Kleje, farby, lakiery, detergenty, aerozole, a nawet środki do prania na sucho i gaz propan-butan z butli turystycznych. Głównym ryzykiem związanym z wąchaniem tych związków są, poza możliwością śmiertelnego zatrucia, poważne uszkodzenie wątroby, nerek, serca oraz ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. „Wąchacze” narażeni są na nieodwracalne zmiany, umiejscowione najczęściej w układzie nerwowym, oddechowym i krążenia.
SUBSTANCJE HALUCYNOGENNE
LSD
lizergid, kwas lizergowy - środek halucynogenny powodujący silne uzależnienie psychiczne; przyjmowany jest na kostce cukru lub w formie papierka do ssania.
GRZYBY Z GRUPY PSYLOCYBE
spożywane suszone lub surowe
KWAS y-HYDROKSYMASŁOWY (GHB)
Należy do tak zwanych „narkotyków klubowych” - pigułka gwałtu - w nielegalnej sprzedaży występuje w postaci tabletek, kapsułek, proszków i roztworów wodnych, które są przyjmowane drogą doustną osobno lub z alkoholem i innymi narkotykami. Nazwy „uliczne” żargonowe to: G, Jib, Scoop, Woman’s Viagra, Easy Lay, Gamma10, Salty Water, GH Buddy, Aminos, Blue Nitro, Xyrem.
STEROIDY
Sterydy anaboliczne to grupa steroidów pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, która ma silne działanie anaboliczne tzn. powodujące przyspieszenie dzielenia się komórek tworzących określone tkanki organizmu zwierząt i ludzi.
NAPOJE ENERGETYZUJĄCE I INNE DOPALACZE
Wbrew swojej nazwie napoje energetyzujące nie są źródłem energii i dodatkowych kalorii, a ich działanie polega na pobudzaniu organizmu. Nierzadko do napojów energetyzujących dodawana jest efedryna (pochodna fenyloetyloaminy używana do produkcji narkotyków, substytut amfetaminy). Niebezpieczne jest mieszanie napojów energetyzujących z alkoholem, ponieważ napoje te potęgują działanie alkoholu.
OBJAWY PO PRZYJĘCIU NARKOTYKÓW I ZESPÓŁ ABSTYNENCYJNY
- AMFETAMINA, KOKAINA
- KANABINOLE (przetwory konopi indyjskich - haszysz, marihuana)
- OPIATY (opium, morfina, heroina)
Objawy po przyjęciu
- Źrenice - rozszerzenie.
- Zachowanie - zwiększony napęd i euforia, niepokój ruchowy, "gadulstwo", bezsenność, szybki oddech, czerwony nos pokryty krostkami (po zażyciu kokainy), przyspieszenie tętna, wzrost ciśnienia krwi.
Objawy zespołu abstynencyjnego
- "Głód" psychiczny, lęk, uczucie zmęczenia, znużenia, apatii, depresja z niepokojem i myślami samobójczymi, początkowo bezsenność, a później nadmierna senność.
Objawy po przyjęciu
- Zachowanie - zaburzenia koordynacji ruchowej, euforia, chichot, "gadulstwo", ataki kaszlu, zaburzenia snu, przekrwienie gałek ocznych, obrzęk powiek, słodkawa woń oddechu, pocenie się, suchość śluzówek jamy ustnej, przyspieszenie tętna, wzrost ciśnienia krwi.
Objawy zespołu abstynencyjnego
- "Głód" psychiczny narkotyku, drażliwość, lęk, spadek łaknienia, zaburzenia snu, niewielki wzrost ciepłoty ciała, dreszcze.
Objawy po przyjęciu
- Źrenice - zwężenie źrenic oraz "szklane oczy", brak lub osłabienie reakcji na światło.
- Zachowanie - niepokój ruchowy lub spowolnienie i senność, bladość skóry, podsychanie śluzówek, obniżenie ciśnienia krwi i ciepłoty ciała, zaparcia.
Objawy zespołu abstynencyjnego
- Rozszerzenie źrenic, "gęsia skórka", nadmierna potliwość, łzawienie, wysięk z nosa, ziewanie, kichanie, nudności, wymioty, wzrost tętna, ciśnienia i ciepłoty ciała, niepokój, drażliwość, "głód" narkotyku.
LECZENIE NARKOMANII
Zasada postępowania z osobami uzależnionymi od środków odurzających i psychotropowych. Organizację i zasady funkcjonowania placówek leczniczych i rehabilitacyjnych-readaptacyjnych dla osób reguluje Ustawa o przeciwdziałaniu narkomani z dn. 29 lipca 2005 r. oraz towarzyszące jej przepisy wykonawcze. Zgodnie z tymi aktami poddanie się leczeniu, rehabilitacji i readaptacji jest dobrowolne. Wyjątek od tej zasady dotyczy młodzieży od lat 18 oraz osób skazanych na kare pozbawienia wolności za przestępstwa pozostające w związku z użyciem środków odurzających i psychotropowych. Czas leczenia nie jest określony z góry, jednak nie może trwać dłużej niż 2 lata. Poza placówkami opieki zdrowotnej w udzielaniu pomocy osobom uzależnionym uczestniczą organizacje społeczne, takie jak MONAR, Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii, Towarzystwo Powrót z U i inne.
LECZENIE
Leczenie osób uzależnionych od narkotyków jest znacznie trudniejsze niż leczenie osób uzależnionych od alkoholu. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia tylko 4% uzależnionych od narkotyków osiąga 10 letni okres abstynencji.
W wielu ośrodkach na świecie leczenie pacjentów uzależnionych od substancji psychoaktywnych odbywa się w ramach tych samych programów terapeutycznych, bez względu na rodzaj używanej substancji. Istnieją również ośrodki terapeutyczne specjalizujące się wyłącznie w leczeniu osób uzależnionych od narkotyków (większość ośrodków leczenia narkomanów w Polsce). Dynamiczny rozwój lecznictwa narkomanów nastąpił w Polsce po założeniu w 1980 roku Stowarzyszenia Monar. Program leczenia w ośrodkach w Monaru był początkowo jednakowy dla wszystkich placówek i wykorzystywał doświadczenia społeczności terapeutycznych amerykańskiego i niemieckiego Synanonu. Osoba przyjęta do ośrodka przechodziła przez trzy fazy leczenia: okres nowicjatu (same obowiązki i bardzo mało praw), okres bycia domownikiem i okres trzeci, tzw. „monarostwo”. Ośrodki te korzystały z pomocy szerokiej rzeszy wolontariuszy, a później pracowników rekrutujących się głównie spośród osób, które wcześniej były pacjentami tych ośrodków. Mankamentem był brak programów dalszej opieki ambulatoryjnej dla osób, które po wielu miesiącach czy latach opuszczały ośrodek, oraz brak zrozumienia dla roli, jaką w procesie zdrowienia mogłaby odegrać wspólnota Anonimowych Narkomanów. Obecnie większość ośrodków leczenia narkomanów opiera się na własnych programach terapii. Najbardziej rozpowszechnioną metodą terapeutyczną jest jednak metodą społeczności terapeutycznej, w której obowiązują jasne reguły, normy i zasady, respektowane przez wszystkich jej członków. Terapia trwa od kilku do kilkunastu miesięcy i umożliwia jej uczestnikom m.in. zmianę schematów poznawczych oraz korygowanie swoich stanów emocjonalnych i zachowań. Skutkuje to m.in. wystąpieniem zmiany w stylu życia oraz innym postrzeganiem świata i siebie samego. Te zmiany mogą ułatwić wielu osobom dożywotnie rozstanie się z narkotykami.
Dla osób, które nie decydują się na całkowitą abstynencję od środków odurzających, opracowano programy zmniejszania szkód wynikających z ich używania (tzw. Harm reduction). W ramach tych programów, w celu np. zapobiegania rozprzestrzeniania sie HIV/AIDS, stosowana jest wymiana igieł czy strzykawek lub uczy się narkomanów odkażania sprzętu do wstrzykiwania. Inny sposób zmniejszania szkód to leczenie substytucyjne. Cele leczenia substytucyjnego to pomoc w stabilizacji sytuacji społecznej (umożliwienie nauki czy pracy, powrót do rodziny) i poprawa jakości życia, ograniczenie aktywność kryminalnej, poprawa stanu zdrowia, ułatwienie podjęcie decyzji o leczeniu itp. Cele te realizowane są poprzez kontrolowane podawanie w warunkach wyspecjalizowanych ośrodków innych substancji o działaniu narkotycznym, np. syntetycznego opioidu, jakim jest metadon. Metadon, stosowany w Polsce od 1992 roku, jest środkiem bezpiecznym, redukuje głód narkotyku i ogranicza powrót do brania narkotyków. Nie likwiduję jednak objawów uzależnienia i nie daje oczekiwanej euforii. W 2007 roku prowadzono na terenie Polski 15 programów leczenie substytucyjnego. W leczeniu substytucyjnym stosowana bywa również buprenorfina, która nie wymaga tak częstego jak metadon przyjmowania, a jednocześnie ma pewne działanie euforyzujące. Obecnie bada się jej skuteczność w leczeniu kokainistów.
ANONIMOWI NARKOMANI
Podobnie jak w przypadku osób uzależnionych od alkoholu również osoby uzależnione od narkotyków mogą korzystać z grup samopomocy opartych na programie 12 kroków i 12 tradycji.
Anonimowi Narkomani, podobnie jak Anonimowi Alkoholicy, nie są związani z żadnymi innymi organizacjami, ośrodkami terapeutycznymi czy zakładami karnymi, a ich głównym celem jest tworzenie środowiska, w którym jeden uzależniony pomoże drugiemu w zaprzestaniu brania i w znalezieniu nowej drogi życia. Nie ma tam żadnych ograniczeń społecznych, religijnych, ekonomicznych, etnicznych, narodowych czy płciowych ani opłat wpisowych bądź członkowskich.
Od marca 2004 wspólnota NA posiada swoją stronę internetową (http:www.anonimowinarkomani.org.pl).
Opracowano na podstawie książki Bohdana T.Woronowicza-Uzależnienia-parpamedia