Pierwsza sonda ukaże się już niedługo. Zapraszamy do ponownego odwiedzenia strony.

Naszą witrynę przegląda teraz
5 gości.

Naszą witrynę do tej pory odwiedziło
6991 gości.

Gdy dziecko jest świadkiem lub ofiarą przemocy

"Dzieci muszą mieć ojca, więc nie wolno ci odejść od męża". "Dla dobra dzieci musisz to znosić. Dla dzieci musisz być silna". "Dzieci są małe, więc nie rozumieją tego, co się dzieje w rodzinie". "Dzieci szybko zapominają przykre przeżycia - nie będą pamiętały, że ktoś je skrzywdził". Zdarza się, że takie komunikaty słyszą kobiety ofiary przemocy w rodzinie, które próbują poskarżyć się na to co one i ich dzieci doświadczają od swoich partnerów, Komunikaty te odzwierciedlają przekonanie, że rodzina jest nierozerwalną "instytucją". która powinna trwać, nawet jeśli życie w niej przynosi szereg dramatycznych skutków dla jej członków.

Formy przemocy wobec dzieci

Przemoc w rodzinie dotyczy nie tylko relacji pomiędzy dorosłymi. Dzieci - wychowujące się w rodzinach z problemem przemocy - są jej świadkami lub ofiarami. Narażone są na takie same formy krzywdzenia jak dorośli: przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną oraz zaniedbanie.
Przemoc fizyczna - to zachowania niosące ryzyko nieprzypadkowych uszkodzeń ciała dziecka, np. bicie, szarpanie, popychanie, policzkowanie, ciągnięcie za włosy, krępowanie ruchów, duszenie, przypalanie itp.
Przemoc psychiczna - agresja werbalna, która ma wywoływać poczucie zagrożenia i lęk, są to: groźby, oskarżanie, straszenie, wyśmiewanie. manipulowanie poczuciem winy, upokarzanie, niszczenie ulubionych zabawek i przedmiotów należących do dziecka itp.
Przemoc seksualna - zachowanie osoby dorosłej, które prowadzi do seksualnego zaspokojenia kosztem dziecka, np. może to być: gwałt, molestowanie, prezentowanie dziecku treści pornograficznych. ekshibicjonizm itp.
Zaniedbanie - niezaspokajanie potrzeb fizycznych i emocjonalnych dziecka. Przemoc psychiczna zawsze towarzyszy pozostałym formom krzywdzenia, ale również może występować samodzielnie. Przez krzywdzenie dziecka rozumiemy intencjonalne zachowania lub ich brak, które powodują, lub mogą powodować szkody dla rozwoju. zdrowia czy dobra dziecka.

Dziecko jako ofiara przemocy

Media co jakiś czas donoszą o brutalnych zachowaniach rodziców czy opiekunów wobec dziecka. Opisują przypadki maltretowania, którego konsekwencją jest pobyt dziecka w szpitalu, a w szczególnych wypadkach - nawet jego śmierć. Takie ujawnione sytuacje krzywdzenia dziecka to przysłowiowy wierzchołek góry lodowej, bo większość dziecięcych dramatów rozgrywa się w czterech ścianach mieszkań i informacje o nich nie trafiają na pierwsze strony gazet. Przemoc często jest stosowana przez rodziców w imię wartości wychowawczych. Krzywdzenie fizyczne i psychiczne jest przez nich traktowane jako jedno z podstawowych .. narzędzi wychowawczych" i służy utrzymywaniu dyscypliny wśród dzieci. Mimo że coraz więcej rodziców deklaruje chęć wychowywania dzieci bez bicia, to nadal jako kara cielesna jest ono powszechnie akceptowane i spotyka się ze społecznym zrozumieniem (dopuszcza je np.: 49% Polaków, 84% Amerykanów i 90% mieszkańców Korei). W rodzinie, w której jest przemoc, dziecięce potrzeby: bliskości, bezpieczeństwa. zrozumienia, posiadania kogoś, kto przytuli i pozwoli odczuć, że jest się kochanym, nie są zaspokajane. W sytuacji kiedy dziecko pró-. buje te potrzeby wyrazić ponosi konsekwencje w postaci agresji i odrzucenia. Przeżywa więc gniew, lęk, żal. samotność, poczucie opuszczenia, krzywdy i niesprawiedliwości. Gniew i złość - chociaż naturalne - są postrzegane przez dorosłych jako emocje negatywne, za przeżywanie których dziecko jest ponownie karane. Dzieci szukają przyczyn doznawanej krzywdy. Uruchamiają wewnętrzne mechanizmy obronne, które pozwalają im wierzyć, że przemoc wobec nich była i jest czymś właściwym, a czasem nawet niezbędnym. Większość nabiera przekonania, że zasłużyli na bicie, bo zachowywali się niewłaściwie lub naruszyli zasady obowiązujące w domu. Często biorą na siebie odpowiedzialność za przemoc. Czują się bezwartościowe i złe, bo gdyby było inaczej, to czy osoba, którą kochają i której ufają, krzywdziłaby je? Wolą przyjąć, że zasługują na przemoc, niż uznać, że rodzic zadaje im cierpienie. Takie uczucia nasilają się. kiedy jeden z rodziców usprawiedliwia przemoc wobec dziecka zrzucając na nie odpowiedzialność (..Tyle razy prosi- łam cię, żebyś nie pyskował ojcu ..... , .. gdybyś przyszedł od razu, tak jak chciał ojciec, to nie doszłoby do tego", ..mama by się nie zdenerwowała, gdybyś się więcej uczyła..... itp.). Dziecko zwykle wierzy, że rodzic, który nie krzywdzi, powstrzyma agresywnego partnera i przeżywa ogromny dramat. kiedy nie może liczyć na pomoc drugiego rodzica.
- Jak często tata cię bije?
- Rzadko. raz w tygodniu.
- Czy tata bije też brata lub mamę?
- Nie. on ich kocha, a mnie nie.
- Co robi mama, kiedy dostajesz lanie?
- Najczęściej bawi się z moim bratem w jego pokoju.

www.niebij.pl Historia jednego przypadku" fragm. W takiej sytuacji dziecko zaczyna dostrzegać. że musi liczyć wyłącznie na siebie, i że nie może na nikim polegać. Uczy się że samo musi radzić sobie z trudnymi sytuacjami i emocjami. Poczucie krzywdy i niesprawiedliwości jest w nim tak wielkie, że aby sobie z nim poradzić, dziecko odcina się od własnych emocji. Chociaż cierpi - wydaje się, że jest obojętne wobec przemocy. Tylko w ten sposób jest w stanie poradzić sobie z ogromem fizycznego i psychicznego bólu, którego doświadcza.

Dziecko jako świadek przemocy

Funkcjonuje przekonanie, że dziecko doznaje przemocy jedynie wtedy, kiedy jest jej bezpośrednią ofiarą. Zdarza się, że takiego zdania są także matki - ofiary przemocy, które twierdzą. że ojciec nie krzywdzi dziecka i podkreślają, że dziecko widzi lub słyszy, jak ojciec traktuje matkę. ale samo nie jest bite. Bywa. że niektóre kobiety znacznie bardziej koncentrują się na własnej relacji z partnerem niż na bezpieczeństwie dziecka. W poczuciu własnej krzywdy nie mają świadomości, że dziecko staje się ofiarą przemocy nawet wtedy, gdy jest "jedynie" świadkiem przemocy. Nie, Marysi to on nie bije. Kiedy się nade mną znęca. córkę zamyka w łazience. Zwykle kiedy "coś" się zaczyna dziać, dzieci idą do swojego pokoju i czekają aż "to" się skończy. Tymczasem dziecko cierpi także wtedy. gdy jest świadkiem przemocy. Szczególnie traumatycznym urazem psychicznym dla dziecka jest bycie świadkiem przemocy wobec matki. Nawet kiedy jest zamknięte w łazience czy w swoim pokoju i nie widzi, jak ojciec ją bije, to słyszy krzyki wyzwiska, odgłosy uderzeń czy niszczenia sprzętów domowych. Odczuwa lęk i obawę o to, co się stanie z krzywdzoną matką, rodzeństwem i z nim samym, ale nie mając tyle siły i odwagi. aby zareagować i zatrzymać brutalne zachowania ojca, czuje się bezradne i winne. Często potem dziecko wielokrotnie rozpamiętuje sytuację przemocy, obciążając siebie odpowiedzialnością za to, że nic nie zrobiło, aby powstrzymać agresję rodzica. Zadaje sobie pytania: "Dlaczego go nie powstrzymałem? Dlaczego znowu okazałem się tchórzem? Następnym razem na to nie pozwolę!". 2letnia dziewczynka trafiła do psychoterapeuty z niedowładem nóg - poruszała się na wózku. Liczne specjalistyczne badania medyczne nie dawały odpowiedzi na pytanie, dlaczego dziewczynka nie może chodzić. W trakcie terapii okazało się, że była ona świadkiem przemocy rodziców wobec jej młodszego rodzeństwa, a szczególnie wykorzystywania seksualnego 6-letniej siostry. Kalectwo miało ją chronić przed agresją rodziców na wózku inwalidzkim była traktowana inaczej niż reszta dzieci, Dzięki terapii zaczęła chodzić, najpierw jednak trzeba było zdjąć z niej odpowiedzialność i poczucie winy, że kiedy rodzeństwo było krzywdzone, ona nic nie umiała zrobić. (na podst.: "Kurier Lubelski". wywiad z T. Srebnickim. psychoterapeutą) Byłoby nieporozumieniem spodziewać się i oczekiwać bezpośredniej reakcji dziecka, kiedy przemoc dotyczy dwóch najbliższych mu osób - rodziców. Dziecko - świadek przemocy przeżywa wewnętrzny konflikt jest emocjonalnie rozdarte: współczuje krzywdzonemu rodzicowi. a wobec rodzica agresywnego czuje złość i gniew. Istnieje niebezpieczeństwo. że niewyrażany przez dłuższy czas gniew zamienia się w nienawiść, która może mieć dramatyczne skutki dla dziecka i dla całej rodziny. Niektóre dzieci marzą o tym. aby posiadać taką siłę, która pozwoli im zemścić się na sprawcy przemocy. Czasem. w obronie matki i rodzeństwa. podejmują dramatyczne próby ochrony rodziny przed sprawcą, które kończą się dla nich samych tragicznie: dla obrony najbliższych decydują się na poważne akty przemocy fizycznej wobec sprawcy, a nawet na jego zabójstwo.. W miejscowości X opinią publiczną wstrząsnęła informacja. że nastolatek zabił swojego ojca. Chłopiec był jednym z najlepszych uczniów w szkole: prymus, który nigdy nie sprawiał żadnych problemów wychowawczych. Coraz głośniej mówiono: "ojcobójca - bandyta", "zwyrodnialec", "jego ojciec to był taki porządny człowiek: zawsze uśmiechnięty, dla sąsiadów uczynny, grzeczny, zawsze gotowy do pomocy innym. I co go spotkało od własnego syna... ". Dopiero w czasie śledztwa wyszło na jaw. że "uczynny i grzeczny sąsiad" przez wiele lat bestialsko znęcał się nad żoną i dziećmi. W dniu zabójstw, kiedy po kolejnym biciu i upokarzaniu najbliższych zasnął, jego syn kazał rodzeństwu wyjść z domu. a sam wziął nóż i podszedł do śpiącego mężczyzny ... Wkrótce potem zgłosił się na policję. Po awanturze dziecko słyszy płacz najbliższych, dostrzega u nich ślady pobicia. widzi zniszczone, zdemolowane mieszkanie. Czasem. wśród dominujących uczuć, pojawić się może u niego złość na rodzica doznające- go przemocy - za jego bezradność, poddawanie się sprawcy i za to, że nie jest w stanie obronić siebie i dzieci. Dziecko może wyrażać swoje emocje. atakując krzywdzonego rodzica (najczęściej matkę) słownie, a czasem nawet fizycznie. Może się także zdarzyć. że dziecko obwinia ofiarę przemocy o "prowokowanie" sprawcy: "mogłaś się bardziej postarać - nie doszłoby do tego". "mogłaś spróbować załagodzić... " ... co takiego znowu zrobiłaś, że ojciec się wkurzył" itp. Wobec jednego rodzica dziecko może więc przeżywać ambiwalentne emocje: miłość i nienawiść. przywiązanie i niechęć czy odrzucenie. Świat dziecka - rodzina - staje się miejscem, w którym dominują: przerażenie, brak zaufania, niepokój. nadmierna czujność, bezradność. Na drugim biegunie uczuć mogą pojawić się: złość, wściekłość, pogarda dla ofiary i podziw dla sprawcy. Czasami dziecko będące świadkiem przemocy pomiędzy rodzicami identyfikuje się ze sprawcą przemocy. Intuicyjnie wyczuwa, że więcej może zyskać (np. względne bezpieczeństwo) opowiadając się po stronie osoby stosującej przemoc. Zdarza się również, że sprawca przemocy zmusza dziecko do określonych, agresywnych zachowań wobec drugiego rodzica i rodzeństwa. Przemoc domowa często wiąże się z nadużywaniem alkoholu przez jednego lub oboje rodziców. Dzieci wychowujące się w takich rodzinach, dostrzegają związek pomiędzy nietrzeźwością rodzica i jego agresywnością wobec członków rodziny i dlatego za każdym razem., kiedy wraca on do domu pod wpływem alkoholu, przeżywają lęk i strach obawiają się o bezpieczeństwo swoje, rodzeństwa i matki.

Konsekwencje

Niektórzy uważają, że gdyby dziecko było bite lub miało problemy w domu to powiedziałoby o tym. Tymczasem dzieci, które mają trudną sytuację rodzinną, unikają rozmów na tematy związane z domem. Widzą. że to co się dzieje w ich rodzinie, nie jest powszechne - zaczynają więc odczuwać' wstyd. a w konsekwencji wycofują się z kontaktów z rówieśnikami i utrzymują w tajemnicy "sprawy domowe". Zaprzeczają istnieniu problemów, zdarza się, że przedstawiają nieprawdziwy. niemal idealny obraz rodziny i rodziców. Zwykle nie ujawniają, że rodzic krzywdzi bliskich. Nie oznacza to jednak, że nie dają sygnałów, które powinny zwrócić uwagę innych ludzi. Mogą być zamknięte w sobie i wycofane albo wręcz przeciwnie - nadmiernie pobudzone. agresywne wobec rówieśników i dorosłych. Do tego, że są ofiarami przemocy ze strony rodzica, dzieci przyznają się dopiero wtedy, gdy odnoszą poważne i widoczne urazy. Zdarza się jednak, że nawet wtedy próbują zaprzeczać, że sprawcą krzywdy jest osoba najbliższa (ojciec, matka, ojczym). Czasem dziecko, które doznaje przemocy, staje się uległe i chce za wszelką cenę przypodobać się innym. Kryje się za tym obawa przed krytyką, agresją, upokorzeniem. Robi wszystko, aby zasłużyć na pochwałę, aby rodzice czy opiekunowie byli z niego zadowoleni. aby uniknąć awantury i bicia. Stara się unikać sytuacji. w których mogłoby narazić się na niezadowolenie innych. Zwykle taka strategia przynosi dziecku - doraźnie - sporo korzyści, jednak długofalowo koszty są równie duże jak w przypadku bezpośrednio doznawanej przemocy. W relacjach z rówieśnikami staje się potencjalną ofiarą młodzieżowych grup przestępczych. a w dorosłym życiu może mieć kłopoty z wyrażaniem własnego zdania, z asertywnością. z kontaktami z innymi ludźmi. Dzieci krzywdzone w rodzinie często szukają akceptacji poza domem. Uciekają z domu. a wtedy są szczególnie narażone na uleganie wpływom nieformalnych grup ryzyka. sięgają po alkohol lub narkotyki, uczestniczą w różnego rodzaju czynach przestępczych lub stają się ich ofiarami. Przemoc staje się wzorem zachowania przekazywanego z pokolenia na pokolenie. Dzieci uczą się, że siła fizyczna i agresja stają się metodą rozwiązania konfliktu. zdobycia szacunku czy osiągnięcia sukcesu. Wpadają w spiralę przemocy w rodzinie. której skutki są widoczne w ich zachowaniu i funkcjonowaniu w relacji z innymi. Niektórzy opiekunowie uważają, że przemoc jest najlepszym sposobem uzyskania i utrzymania szacunku dzieci. Sprawcy przemocy często jednak strach i lęk uważają za szacunek. Trudno jest liczyć na szacunek innych osób, kiedy pozycję w rodzinie wyznacza pasek, skakanka, kabel, przekleństwa, poniżanie innych i ich upokarzanie. Szacunek jest efektem zrozumienia. rozmów. zaufania i pewności. że zawsze - bez względu na okoliczności - można liczyć na pomoc i wsparcie rodzica. Dzieci ofiary i świadkowie przemocy doświadczają szeregu negatywnych konsekwencji, które objawiają się m.in.:

• Obrażeniami fizycznymi, np. zasinienia. zadrapania. złamania kości. oparzenia. urazy głowy i narządów wewnętrznych. urazy narządów rodnych w przypadku wykorzystywania seksualnego itp.
• Dolegliwościami psychosomatycznymi, np. bóle brzucha. Nudności, zaburzenia snu, zaburzenia łaknienia, "tiki". mimowolne skurcze mięśni, zaburzenia kontroli czynności fizjologicznych (moczenie nocne), wysypki alergiczne o nieustalonych przyczynach, jąkanie się itp.
• Zaburzeniami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania, np. Lęki, fobie, problemy z nauką, zaburzenia nastroju, nadpobudliwość, zachowania agresywne, autoagresji, izolowanie się małe umiejętności społeczne, kłopoty z koncentracją, opóźnienia w rozwoju fizycznym i intelektualnym itp.
  Ponadto:
  • uczą się rozwiązywania trudności i konfliktów przy użyciu siły.
  • często okazują złość.
  • są nadmiernie pobudzone i niespokojne.
  • obwiniają innych za swoje problemy.
  • mają niskie poczucie wartości.
  • nie wierzą we własne siły.
  • przeżywają huśtawkę nastrojów - raz są zadowolone.
  a zaraz potem wpadają w złość i gniew.

Konsekwencje bycia świadkiem przemocy domowej zaobserwowano już u niemowląt - źle śpią, są bardziej płaczliwe. Starsze dzieci (w wieku przedszkolnym) są zalęknione, bojaźliwe, drażliwe, mogą mieć kłopoty z mową i motoryką. Dzieci krzywdzone częściej chorują i w związku z tym częściej niż inne wymagają opieki lekarskiej. W dorosłym życiu częściej skarżą się na różnego rodzaju dolegliwości fizyczne: są bardziej niż inni narażone na chorobę niedokrwienną serca, udar mózgu, nowotwory, cukrzycę., mają kłopoty ze snem, cierpią na zburzenia jedzenia, często sięgają po środki psychoaktywne. podejmują ryzykowne zachowania, a czasem - próby samobójcze. ..Bite dzieci wyrosną na porządnych ludzi" - tak sądzi wielu rodziców i opiekunów. Tymczasem bite dzieci w swoim dorosłym życiu funkcjonują gorzej niż osoby, które nie doznawały przemocy. Zdarza się także. że wchodzą w konflikt z prawem. Istnieje duże prawdopodobieństwo. że będą przeżywać trudności we wchodzeniu w emocjonalne i osobiste relacje z innymi ludźmi. Osoby, które były krzywdzone w dzieciństwie, budują często swój związek z partnerem na dużej zależności emocjonalnej. Mają potrzebę stałego kontrolowania partnera i środowiska. Każde niepowodzenie w związku przypisują swojej nieudaczności, biorą na siebie odpowiedzialność za nieporozumienia. W życiu zawodowy mogą dążyć do zajmowania wysokich stanowisk, pełnienia funkcji, które umożliwią im podejmowanie decyzji, a jednocześnie pozwolą na kontrolowanie działań podwładnych i przekonanie, że "panuje się nad otoczeniem i nad sytuacjami". Osoby krzywdzone w dzieciństwie mają kłopoty w zrozumieniu partnerstwa i bliskości w związku. Wielokrotnie zapewniają. że nigdy nie będą powtarzać zachowań swoich rodziców. Mimo to często stają się sprawcami przemocy. Obiecują, że nigdy nie uderzą swojego partnera, a potem sięgają po przemoc jako sposób rozwiązywania konfliktów i radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami. Mężczyźni, którzy krzywdzą swoje partnerki, przyznają, że w dzieciństwie byli świadkami przemocy w swojej rodzinie pochodzenia. Badania pokazują, że chłopcy, którzy widzieli jak ojcowie bili matki., stosowali 1.000% większą przemoc wobec swoich partnerek niż mężczyźni, którzy świadkami przemocy nie byli. Jest też duże prawdopodobieństwo, że kobiety, które w dzieciństwie obserwowały przemoc ojca wobec matki same staną się ofiarami przemocy domowej. I chociaż znacząca część osób krzywdzonych w dzieciństwie unika stosowania przemocy w swoich rodzinach to wiąże się to przede wszystkim z faktem, że w ich późniejszym życiu pojawili się ludzie, którzy zaoferowali im miłość, akceptację, wsparcie i pomoc. Odpowiednio szybka reakcja i wczesna interwencja może powstrzymać przemoc i złagodzić jej negatywne skutki. Aby skutecznie pomóc dziecku, pożądane jest uczestnictwo w programie terapeutycznym wszystkich członków rodziny.

Przemoc wobec dzieci w liczbach:

• 45% dzieci, których matki były ofiarami przemocy. także doznawało przemocy ze strony partnera matki (ojca. ojczyma).
• Znaczna część Polaków uważa. że "w pewnych okolicznościach" przemoc fizyczna wobec dziecka jest dopuszczalna. W 2005 roku 14% badanych stwierdziło. że bicie dzieci "za karę" jest skuteczną metodą wychowawczą. a 22% było przekonanych, że wolno zbić dziecko jeśli to przynosi pozytywne efekty.
• 35% respondentów potwierdza że krzywdzenie własnych dzieci nierozerwalnie wiąże się z doświadczeniami przemocy we własnym dzieciństwie.
• 19% Polaków przyznaje, że stosowali przemoc wobec swoich dzieci. kiedy pojawiły się problemy w ich życiu zawodowym. a 30% - kiedy pogorszyły się ich relacje z partnerem.

Jak pomóc ofiarom przemocy w rodzinie

Przemoc jest poważnym problemem społecznym i zdrowotnym. Każdego roku staje się przyczyną śmierci ponad 1.6 miliona ludzi na świecie. Jeszcze więcej z tego samego powodu ma problemy natury zdrowotnej, psychologicznej i seksualnej. Przemoc w związku Na określenie przemocy w związku partnerskim stosuje się terminy: wzajemna przemoc w parze, przemoc w związku partnerskim, przemoc małżeńska. Stosowanie przemocy w związkach wobec partnerów jest powszechne we wszystkich krajach, na każdym poziomie społecznym i w każdym kręgu kulturowym. Przemoc fizyczna i seksualna nie jest jedynie problemem par małżeńskich. Dochodzi do niej także pomiędzy partnerami, którzy pozostają w konkubinacie. Podobny odsetek przypadków przemocy fizycznej i seksualnej stwierdza się w relacjach homoseksualnych i w związkach lesbijskich. Przemoc w rodzinie dotyczy również mężczyzn. Niemniej jednak kobiety o wiele częściej stają się ofiarami przemocy niż mężczyźni. Okazuje się, że dom dla kobiety jest miejscem dużo bardziej niebezpiecznym niż ulica. Według Światowej Organizacji Zdrowia od 15% do 71 % kobiet na świecie przyznaje, że doznawało przemocy ze strony męża czy partnera. Są one szczególnie narażone na przemoc ze strony partnerów w społeczeństwach, w których podkreślana jest nierówność między kobietami i mężczyznami, gdzie normy kulturowe dopuszczają zachowania krzywdzące, agresywne i gdzie nie stosuje się żadnych albo tylko niewielkie sankcje wobec takich zachowań. Kobiety najczęściej uciekają się do przemocy w akcie samoobrony lub w odwecie za agresję partnera, natomiast mężczyźni częściej inicjują zachowania agresywne. Przemoc przez nich stosowana służy do uzyskania władzy i kontroli na partnerką. Mężczyźni częściej są sprawcami ataków fizycznych z intencją uszkodzenia ciała (np. bicie pięściami, duszenie, kopanie, użycie broni). Przemoc stosowana przez mężczyzn pociąga za sobą częstsze i poważniejsze problemy zdrowotne u kobiet. To one, częściej niż mężczyźni, wymagają medycznej interwencji z powodu obrażeń ciała. Stwierdzono, że częstotliwość i nasilenie objawów zaburzeń emocjonalnych jest większa u kobiet niż u mężczyzn.

Dynamika przemocy domowej

Akt przemocy wobec osoby bliskiej bardzo rzadko jest incydentem jednorazowym. Agresywne zachowania nasilają się wraz z upływem czasu, zarówno pod względem intensywności, jak i częstotliwości. Z badań wynika, że związki,w których występuje przemoc przechodzą przez trzy fazy tzw. cyklu przemocy. Pierwsza z nich to faza narastania napięcia. Między partnerami pojawia się napięcie, które nie opada, pomimo podejmowanych przez kobietę prób złagodzenia bądź rozwiązania konfliktu. Kobieta podejmuje działania mające rozładować napięcie, często spełniając wszystkie żądania sprawcy. Ofiara jest przekonana, że w ten sposób może uniknąć przemocy. W wyniku eskalacji napięcia dochodzi do drugiej fazy cyklu - gwałtownej przemocy. W tej fazie partner staje się gwałtowny, wpada w szał. Ofiara często zostaje poważnie pobita lub zraniona. Najczęściej wtedy decyduje się wezwać policję, zwraca się o pomoc do bliskich, instytucji. Po ataku obserwuje się spadek napięcia, a sprawca wyraża skruchę i chęć pogodzenia się. Trzecią fazę często nazywa się okresem "miodowego miesiąca". Fazy cyklu powtarzają się: napięcie, atak, okres miodowego miesiąca. Z biegiem czasu przemoc staje się coraz gwałtowniejsza i bardziej dotkliwa. Jednocześnie sprawca nie przeprasza już tak gorliwie jak na początku, a fazy pojednania trwają znacznie krócej. Związki pozostają zwykle stabilne tak długo, dopóki bilans kosztów przemocy i korzyści z zachowań przejawianych w fazie miodowego miesiąca wyrównuje się. Gdy koszty przeważają nad korzyściami, kobieta może próbować odejść, co powoduje, że sprawca nasila swe ataki lub próby ponownego uwiedzenia kobiety.

Przemoc a alkohol

Bite kobiety często tłumaczą agresję sprawcy nadużywaniem przez niego alkoholu i uważają, że zaprzestanie picia spowoduje zatrzymanie przemocy. Badania wskazują natomiast, że nie ma związku przyczynowo- skutkowego między nadużywaniem alkoholu a przemocą w rodzinie. Alkohol nie jest przyczyną przemocy, lecz często usprawiedliwieniem dla jej stosowania. Nadużywanie alkoholu nie jest ani koniecznym, ani wystarczającym warunkiem występowania przemocy. Alkohol i inne substancje psychoaktywne jedynie współwystępują z przypadkami przemocy.

Skutki przemocy w rodzinie Zespół Stresu Pourazowego

Zaburzenia stresu pourazowego rozpoznaje się u ponad 60% bitych kobiet. Stopień nasilenia objawów jest uzależniony od nasilenia przemocy i występuje tym intensywniej, im większe było zagrożenie życia i straty ofiary. Przemoc w rodzinie można rozpatrywać jako sytuację stresu traumatycznego. W literaturze reakcje na zdarzenia traumatyczne opisywane są jako zespół stresu pourazowego (Post- Traumatic Stress Oisorder- PTSD), zwany też syndromem zaburzeń stresowych w następstwie traumy. Zaburzenia stresu pourazowego rozpoznaje się u osoby, która doświadczyła lub była świadkiem wydarzenia albo wydarzeń związanych ze śmiercią, zagrożeniem śmiercią bądź poważnymi obrażeniami ciała albo też z zagrożeniem dla własnej lub cudzej nietykalności cielesnej, w trakcie których odczuwała intensywny strach, przerażenie lub bezradność.

Charakterystyczne objawy PTSD:

• powtórne przeżywanie stresującego wydarzenia (powracające natarczywe wspomnienia, powracające koszmarne sny o wydarzeniu, nagłe uczucie lub działanie, jakby wydarzenie znów miało miejsce, silne napięcie wywołane każdym wspomnieniem o wydarzeniu, czy też przedmiotem, który się z tą rzeczą kojarzy).
• uporczywe unikanie bodźców związanych z wydarzeniem lub ogólna utrata wrażliwości na bodźce (unikanie myśli, uczuć związanych z wydarzeniem oraz działań lub sytuacji, które mogłyby wywołać wspomnienie o wydarzeniu, niepamięć wydarzenia, utrata zainteresowań ważnymi czynnościami, uczucie obojętności lub chłodu, poczucie braku perspektyw na przyszłość).
• utrzymujące się objawy zwiększonego pobudzenia (trudności z zasypianiem lub snem, drażliwość lub wybuchy gniewu, trudności w koncentrowaniu się, nadmierna czujność, przesadne reakcje na bodziec).

Zespół Stresu Pourazowego diagnozuje się, gdy opisane objawy występują przynajrnniej jeden miesiąc. Jeśli objawy trwają krócej niż trzy miesiące, orzeka się ostrą postać PTSD. Symptomy pojawiające się po sześciu miesiącach od przeżytego doświadczenia, opisuje się jako odroczony zespół stresu pourazowego - forma z opóźnionym początkiem. Osoby z rozpoznanym PTSD skłonne są do izolacji, depresji, mają poczucie wyobcowania, są niespokojne, drażliwe, mogą ujawniać nagłe wybuchy złości, gniewu, trudności z koncentracją uwagi, zaburzony sen.

Syndrom Wyuczonej Bezradności

Niektórzy badacze sądzą, że przyczyną pozostawania w krzywdzącym związku jest wyuczona bezradność. Inni uważają, iż należy rozpatrywać ją jako skutek długotrwałego doświadczania przemocy, a nawet jako jeden z osiowych objawów rozwiniętych w efekcie długotrwałego doznawania przemocy. Leonore E. Walker i Angela Browne jako pierwsze opisały mechanizm, który powoduje, że kobiety doznające wielokrotnie przemocy stopniowo nabierają przekonania o bezsilności i braku wyjścia z sytuacji. Ofiary postrzegają siebie jako osoby bezradne, którym brakuje kontroli nad własnyrn życiem i otoczeniem. Wyuczona bezradność u ofiar rozwija się na bazie ich życiowych doświadczeń. Jest to proces długotrwały, może sięgać nawet do doświadczeń z okresu dzieciństwa. Nakładanie się na siebie niekorzystnych doświadczeń życiowych odgrywa istotną rolę w powstaniu, jak i dynamice ujawnienia się syndromu "wyuczonej bezradności". Wiele ofiar podejmuje próby szukania pomocy na zewnątrz, brakuje im jednak wspierających kontaktów z przyjaciółmi czy rodziną. Dopiero nieudane próby uzyskania pomocy wzmacniają u kobiet poczucie bezradności.

Syndrom Sztokholmski

Aby wyjaśnić silną wieź między kobietą - ofiarą przemocy a sprawcą, niektórzy badacze odwołują się do koncepcji tzw. syndromu sztokholmskiego. Charakteryzuje się on paradoksalną reakcją obronną ofiary, przejawiającą się swoistym uwielbieniem agresora. Odkrycie tego syndromu wiąże się z badaniami nad reakcjami zakładników napadów terrorystycznych, które prowadzono zwłaszcza pod koniec lat siedemdziesiątych. Zauważono, że ładnicy, którzy byli przetrzymywani przez terrorystów w warunkach zagrożenia życia, po uwolnieniu odwiedzali napastników w więzieniach, żywili do nich uczucia przywiązania i uwielbienia. Syndrom ten w równym stopniu obserwowaniu u kobiet, jak i u mężczyzn. Ten szczególny rodzaj przywiązania, jak powstaję w sytuacji, kiedy sprawca ma całkowitą władze nad zyciem ofiary nazywany jest „ więzią traumatyczną” lub „paradoksalną wdzięcznoś”.

Jeśli chcesz pomóc osobie, która doświadcza przemocy to:

• Zadbaj o czas i miejsce rozmowy. Rozmawiaj w takim miejscu, które sprzyja atmosferze zaufania bezpieczeństwa. Zarezerwuj wystarczająco dużo na rozmowę. Nie rozmawiaj jednocześnie z ofiarom i sprawcą przemocy- nie prowadzi to do skutecznych rozwiązań.
• Nie spiesz się i nie pospieszaj. Długotrwała przemoc sprawia, że ludzie potrzebują czasu, by uporać się z tym problemem. Niektóre ofiary odchodzą od partnera i wracają do niego po kilka razy. Nie myśl, że pierwsza rozmowa z tobą zmieni coś w jej życiu.
• Wyraź jasno nswoje przekonania do przemocy: To nie twoja wina, że jesteś bita. Nikt nie ma praw Cię bić i upokarzać. Nikt nie zasługuje na przemoc. Za przemoc jest zawsze odpowiedzialny sprawca. Nic nie usprawiedliwia przemocy.
• Nie szukaj usprawiedliwienia dla zachowań sprawcy. Nie mów: to wszystko przez ten jego trudny charakter, ciężkie dzieciństwo, alkohol, stresujacą pracę itd.
• Nie pytaj: Dlaczego nadal z nim jesteś? Dlaczego on Cię uderzył? Dlaczego na to pozwalasz? Dlaczego nic wcześniej nie robiłaś? Dlaczego nam wcześniej nie powiedziałaś? Lepiej zadawaj pytania w rodzaju: "W jaki sposób mógłbym ci pomóc? Co chciałabyś zrobić?" Słuchaj pilnie jej próśb i staraj się na nie reagować. Nie wyręczaj jej we wszystkim, ale też nie wymagaj zbyt wiele.
• Postaraj się zachęcić do szukania pomocy, ale pozostaw jej decyzję o czasie i sposobie korzystania z niej. Nie obciążaj jej winą za to. że wcześniej nie szukała pomocy - z jej punktu widzenia nie było to możliwe. Pozwól jej samodzielnie podejmować decyzje. Nie uzależniaj swojej pomocy od wykonania twoich poleceń i instrukcji w rodzaju: "Musisz go zaskarżyć: musisz od niego odejść". Szanuj jej decyzje. To ona będzie ponosiła konsekwencje swoich wyborów.
• Powiedz, gdzie może się zwrócić o pomoc. Zdobądź informacje o grupach wsparcia dla ofiar przemocy domowej, o bezpłatnych poradach prawnych, o ośrodkach interwencji kryzysowej.
• Powiedz, że ma prawo:
• wzywać policję na interwencję. Skuteczna interwencja polega na: zatrzymaniu sprawcy, jeśli stwarza zagrożenie dla otoczenia, wypełnieniu tzw. Niebieskiej Karty - notatki służbowej
• założyć sprawę karną w prokuraturze. Założenie sprawy karnej jest bezpłatne. Przy zakładaniu sprawy karnej istotne są takie dowody, jak: zaświadczenia lekarskie (obdukcje oraz wizyty u lekarza w Rejonowej Przychodni Zdrowia), lista świadków (zeznawać w sprawie mogą osoby obce i członkowie rodziny), notatki służbowe z interwencji policji, sprawozdanie z kasety z nagraniem awantury domowej.
• Szanuj zasadę małych kroków, szukajcie wspólnie niewielkich, lecz realnych posunięć. Zawsze dawaj nadzieję na zmianę sytuacji.

Przemoc w rodzinie a prawo

Przemoc w rodzinie jest przestępstwem ściganym przez prawo. Z prawnego punktu widzenia przemoc rozumiana jest jako akt lub środek służący np. zmuszaniu osoby do określonego zachowania. Wiele dziedzin prawa, zwłaszcza prawo karne i rodzinne przewiduje znaczną liczbę środków i sposobów postępowania mogących służyć jej zapobieganiu. W polskim kodeksie karnym istnieje wyodrębnione przestępstwo znęcania się nad rodziną, które zamieszczono w rozdziale "przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece". Podstawowa forma przestępstwa została zdefiniowana w art. 207 § l kodeksu karnego i obejmuje zarówno znęcanie się fizyczne, jak i psychiczne. Za znęcanie uznaje się zwykle wielokrotność zachowania, w wyniku którego dochodzi do naruszenia różnych dóbr osobistych ofiary, np. zdrowia, nietykalności, czci lub godności. Artykuł 207 k.k. § 1 Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą wstałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. § 2 Jeżeli czyn określony w§ 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat. § 3 Jeżeli następstwem czynu określonego w§ 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Ustawa nie wymaga równoczesnego występowania znęcania się fizycznego i psychicznego ze strony sprawcy: wystarczy jedna z tych form. aby zaistniało przestępstwo. Osoba naj bliższa to zarówno żona, jak i osoba pozostająca w związku nieformalnym. Znęcanie się nad rodziną należy do przestępstw ściganych z urzędu; organy ścigania są zobowiązane do wszczęcia postępowania,gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że przestępstwo zostało popełnione. W Polsce przestępstwa przeciwko rodzinie należą do najczęściej popełnianych.

Rozmiary zjawisk przemocy w rodzinie w Polsce

Badania nad rozpowszechnieniem i zasięgiem przemocy wobec współmałżonka nie były łatwe ze względu na brak wiedzy o tym zjawisku oraz powszechną akceptację przemocy w rodzinie jako normalnego zachowania. Dane o skali przemocy w rodzinie pochodzą przede wszystkim z analiz dokumentacji sądowych i policyjnych oraz przeprowadzonych badań opinii społecznej na temat przemocy w rodzinie. Trudno jest ustalić dokładną liczbę przypadków przemocy domowej w Polsce. Badanie CBOS-u z 2007 roku wskazuje, że więcej niż co trzeti Polak doświadczył jakiejś formy przemocy ze strony członka rodziny, a 11 % stanowią osoby wielokrotnie krzywdzone przez swoich bliskich. Przemocy fizycznej doświadczyło 17%, przemocy seksualnej 3%, a przemocy Psychicznej, aż 31 % badanych Polaków. W 2007 roku policjanci przeprowadzili ponad 81 tysięcy interwencji domowych dotyczących przemocy, liczba ofiar przemocy domowej wynosiła 130 682. Najczęściej były nimi kobiety oraz dzieci.

Kim są ofiary przemocy w rodzinie?

Nie istnieje "typowa" ofiara przemocy domowej, może stać się nią każdy. Przemocy doświadczają zarówno kobiety wykształcone, jak i kobiety nie posiadające wykształcenia; kobiety bogate, jak i kobiety ubogie; mieszkanki dużych miast i kobiety pochodzące ze wsi. By lepiej zrozumieć problem przemocy w rodzinie, przeprowadzono wiele badań. Na ich podstawie można wyodrębnić pewne cechy charakterystyczne dla osób doświadczających przemocy. W literaturze zostały one opisane jako "syndrom maltretowanej kobiety". Z badań tych wynika, że bite kobiety charakteryzuje: niska samoocena, silna zależność od partnera, nieumiejętność radzenia sobie z sytuacjami stresowymi, liczne dolegliwości psychosomatyczne, skłonność do niepokoju i depresji, nadużywanie alkoholu oraz lekarstw. Osoby krzywdzone często obwiniają siebie za akty przemocy. Są przekonane, że to ich zachowanie spowodowało agresywne zachowanie sprawcy. Często boją się, że ujawnienie przemocy może zagrozić ich życiu. Ofiary cały swój wysiłek skupiają przede wszystkim na tym, by przetrwać kolejny atak przemocy. Często nie widzą żadnej możliwości zmiany istniejącej sytuacji. Trwają w błędnym przekonaniu, że nikt nie jest w stanie im pomóc w rozwiązaniu problemu. Ofiary przemocy żyją w permanentnym stresie, którego konsekwencją jest wystąpienie problemów psychicznych. takich jak: zespół stresu pourazowego, depresja, uzależnienia, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia jedzenia i skłonności samobójcze. Mogą u nich wystąpić również objawy somatyczne, takie jak: nadciśnienie, chroniczny ból miedniczy, bóle głowy, twarzy, brzucha, mięśni. symptomy dotyczące układu pokarmowego. Pozostawaniu kobiet w związkach opartych na przemocy może sprzyjać negatywny obraz siebie, który czasami jest konsekwencją doznawania przer- mocy w dzieciństwie. Kobiety - ofiary przemocy małżeńskiej dwukrotnie częściej doświadczały przemocy w dzieciństwie ze strony swoich opiekunów niż kobiety, które nie mają takich doświadczeń.

Kim są sprawcy przemocy w rodzinie?

Badania wskazują, że mężczyźni stosujący przemoc wobec swoich partnerek nie różnią się znacząco pod względem cech osobowości od tych, którym obce są podobne zachowania. Zauważono jedynie różnice dotyczące mniejszej asertywności, niskiej samooceny i słabiej rozwiniętych umiejętności społecznych. Czynniki, które zwiększają ryzyko stosowania przemocy wobec partnera to: niska samoocena, nadużywanie alkoholu i narkotyków, słaba kontrola impulsów, zaburzenia poznawcze, niska odporność na stres, zachowania antyspołeczne. Partnerzy, którzy stosują przemoc charakteryzują się niskim stopniem empatii. Nie potrafią zrozumieć uczuć osoby krzywdzonej, spojrzeć na sytuację z punktu widzenia ofiary. Sprawcy obarczają odpowiedzialnością za własne agresywne zachowanie innych ludzi lub czynniki zewnętrzne. Starają się usprawiedliwiać swoje zachowania poprzez:

• kwestionowanie własnej odpowiedzialności za przemoc ("straciłem kontrolę po alkoholu").
• kwestionowanie szkody, jakie poniosła ofiara ("nic takiego się jej nie stało").
• kwestionowanie ofiary ("sama sobie zasłużyła", "to jej wina". "to przez nią tak się zachowuję").
• potępianie potępiających ("policjanci są brutalni", "sędziowie są przekupni").
• odwoływanie się do wyższych racji ("to dla jej dobra").

Sprawcy przemocy mogą stosować tzw. techniki "prania mózgu" wobec swych ofiar. Najczęściej stosowane zabiegi to: izolowanie ofiary (pozbawianie jej wsparcia i pomocy z zewnątrz), monopolizacja uwagi (poglądy, nastroje sprawcy są punktem odniesienia dla działań ofiary), doprowadzenie do wyczerpania (sprawca ogranicza sen, wypoczynek, dostęp do pożywienia, wymusza nieakceptowane praktyki seksualne), wywoływanie lęku, demonstrowanie wszechwładzy (sprawca buduje atmosferę zagrożenia, grozi, że pozbawi ofiarę życia). Stosowanie przedstawionych technik "prania mózgu" prowadzi do wielu regresyjnych zmian w osobowości ofiar. Skutkiem tego jest ich bezradność, zanik konstruktywnego myślenia, powrót do infantylnych zachowań.

Gdzie szukać pomocy?

Ogólnopolski Telefon dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia" O 801 12-00-02, (płatny pierwszy impuls),
poniedziałek-sobota, godz. 10.00-22.00,
niedziela i święta, godz. 8.00-16.00,

Poradnia
e-mail: niebieskalinia@niebieskalinia.info

Więcej informacji o przemocy w rodzinie można znaleźć na stronach internetowych:

www.parpa.pl
www.niebieskalinia.org
www.fdn.pl
www.ckp.org.pl

PAŃSTWOWA AGENCJA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH
parpamedia
WYDAWNICTWO EDUKACYJNE
www.wydawnictwo.parpamedia.pl

Copyright 2010 Centrum Konsultacyjne Uzależnień. All rights reserved. Designed & developed by ADVART